Xirius Climate Week – Ook gezondheidsorganisaties krijgen voortaan een positie in vergunningsgeschillen
Deze week organiseert Xirius Public een Climate Week in het kader van COP31, de jaarlijkse klimaatconferentie van de Verenigde Naties die momenteel plaatsvindt in Antalya, Turkije (9-20 november). In een reeks blogposts belichten onze advocaten enkele van de thema’s die op de conferentie centraal staan. In een eerste blogpost gaven we algemene achtergrond bij COP31. Deze blogpost leunt aan bij het actiepunt “Health Systems” en gaat meer bepaald in op de rol van gezondheidsorganisaties in vergunningsprocedures.
De bescherming van het leefmilieu en de bescherming van de menselijke gezondheid zijn nauw met elkaar verweven. Industriële activiteiten en andere vergunningsplichtige projecten kunnen immers niet alleen gevolgen hebben voor de omgeving, maar ook voor de gezondheid van mensen die in de nabijheid wonen of werken. Denk bijvoorbeeld aan blootstelling aan luchtverontreiniging, schadelijke stoffen of andere milieugerelateerde gezondheidsrisico’s.
In dat verband rijst de vraag welke organisaties zich juridisch kunnen verzetten tegen omgevingsvergunningen voor projecten met mogelijke gevolgen voor mens en milieu. Voor milieuverenigingen bestaat reeds een gunstig statuut: zij worden van rechtswege geacht voldoende belang te hebben om een beroep in te stellen bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen op basis van de formulering in artikel 2 van het Omgevingsvergunningsdecreet[1] (hierna: OVD).
Met het wijzigingsdecreet van 10 juli 2026 wordt dit voordeel uitgebreid. Voortaan kunnen ook organisaties die zich inzetten voor de bescherming van de menselijke gezondheid aanspraak maken op dit wettelijk vermoeden van belang. Daarmee erkent de Vlaamse decreetgever uitdrukkelijk dat ook gezondheidsbescherming een rol speelt bij de toegang tot de rechter in omgevingsvergunningsprocedures.
Wie behoort vandaag tot het ‘betrokken publiek’?
Op grond van artikel 105, §2, eerste lid, 2° Omgevingsvergunningsdecreet kan ‘het betrokken publiek’ een beroep instellen bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen (hierna: RvVb) tegen een in laatste administratieve aanleg genomen beslissing betreffende een omgevingsvergunning. Wie vandaag de dag als ‘betrokken publiek’ wordt beschouwd, volgt uit artikel 2, eerste lid, 1° OVD dat klinkt als volgt:
“elke natuurlijke persoon of rechtspersoon alsook elke vereniging, organisatie of groep met rechtspersoonlijkheid die gevolgen ondervindt of waarschijnlijk ondervindt van of belanghebbende is bij de besluitvorming over de afgifte of bijstelling van een omgevingsvergunning of van vergunningsvoorwaarden waarbij niet-gouvernementele organisaties die zich voor milieubescherming inzetten, geacht worden belanghebbende te zijn”
Uit deze definitie volgt dat niet-gouvernementele organisaties die zich inzetten voor milieubescherming worden geacht belanghebbende te zijn. Voor hen geldt met andere woorden een wettelijk vermoeden van belang. Anders dan natuurlijke personen moeten zij hun belang aldus niet concreet aantonen.
Alzo wees de Raad voor Vergunningsbetwistingen er recent op dat dit vermoeden rechtstreeks voortvloeit uit het Verdrag van Aarhus. Volgens de Raad voor Vergunningsbetwistingen kadert artikel 2, eerste lid, 1° OVD immers in de verplichting uit artikel 9, tweede lid van het Verdrag van Aarhus om het betrokken publiek een zo ruim mogelijke toegang tot de Raad voor Vergunningsbetwistingen te geven.[2]
Nieuwe ontwikkelingen ten gevolge van het Wijzigingsdecreet van 10 juli 2026
Op 10 juli 2026 bekrachtigde de Vlaamse Regering het decreet voor de omzetting van de gewijzigde Richtlijn Industriële Emissies (RIE) en andere optimalisaties. Op 1 oktober 2026 werd ook het uitvoeringsbesluit definitief goedgekeurd.[3]
Het wijzigingsdecreet heeft in de eerste plaats tot doel de Vlaamse regelgeving in overeenstemming te brengen met de gewijzigde Europese richtlijn. Daarvoor waren onder meer aanpassingen nodig aan het Decreet Algemene Bepalingen Milieubeleid (DABM) en het Omgevingsvergunningsdecreet.
In dat kader wijzigt artikel 22 van het decreet ook de definitie van het ‘betrokken publiek’. De zinsnede “die zich voor milieubescherming inzetten” wordt vervangen door “die zich inzetten voor de bescherming van de menselijke gezondheid of milieubescherming”.[4]
De wijziging lijkt op het eerste gezicht misschien beperkt, maar haar impact is niet onbelangrijk. Immers, het bestaande vermoeden van belang voor milieuorganisaties blijft niet enkel behouden, maar wordt voortaan ook uitgebreid naar organisaties die zich inzetten voor de bescherming van de menselijke gezondheid. De groep organisaties die zonder verdere belangenaantoning tegen een vergunning kunnen opkomen, wordt daardoor verruimd.
Inwerkingtreding en gevolgen voor de praktijk
Het decreet bevat nog geen definitieve datum van inwerkingtreding. Artikel 23 bepaalt enkel dat het in werking treedt “op een datum die de Vlaamse Regering vaststelt en uiterlijk op 1 januari 2027”. Tot die datum blijft de huidige definitie dus nog gelden.
Gezondheidsorganisaties kunnen zich voorlopig dus nog niet op het vermoeden beroepen, waardoor we de eerste ‘praktische gevolgen’ van de decreetswijziging pas zullen voelen vanaf 1 januari 2027.
[1] Decr. Vl. 25 maart 2014 betreffende de omgevingsvergunning, BS 23 oktober 2014, 82085.
[2] Zie o.a. RvVb 15 december 2022, nr. RvVb-A-2223-0343, Natuurpunt Oost-Brabant vzw.
[3] Zie onder meer: https://omgeving.vlaanderen.be/nl/wijziging-richtlijn-industriele-emissies en https://www.vlaanderen.be/vlaamse-regering/beslissingen-van-de-vlaamse-regering/omzetting-europese-richtlijn-industriele-emissies-rie-ontwerp-van-wijzigingsdecreet-0.
[4] Artikel 22 Decr.Vl. 10 juli 2026 tot wijziging van het decreet van 5 april 1995 houdende algemene bepalingen inzake milieubeleid en het decreet van 25 april 2014 betreffende de omgevingsvergunning, wat betreft de omzetting van richtlijn (EU) 2024/1785 van het Europees Parlement en de Raad van 24 april 2024 tot wijziging van Richtlijn 2010/75/EU van het Europees Parlement en de Raad inzake industriële emissies (geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging) en Richtlijn 1999/31/EG van de Raad betreffende het storten van afvalstoffen en andere diverse wijzigingen ter optimalisatie, BS 13 augustus 2026.