Xirius Climate Week – De 31ste VN-klimaatconferentie (COP31): van voornemens naar implementatie
Vandaag is de 31ste VN-Klimaatconferentie (COP31) gestart in Antalya, Turkije. Twee weken lang zullen landen van over de hele wereld er onderhandelen over de volgende stappen in de strijd tegen klimaatverandering. In het kader van COP31 organiseert Xirius Public een ‘Climate Week’. In een reeks blogposts gaan onze advocaten in op wetgeving, beleid en rechtspraak gelinkt aan thema’s die op de COP aan bod komen. Daarbij maken we telkens de vertaalslag naar de Europese, federale, en gewestelijke of lokale context.
Evi Van Paemel, advocate bij Xirius Public, zal bovendien enkele dagen aanwezig zijn op de COP en live verslag uitbrengen. In deze blogpost starten we met het geven van algemene achtergrond bij COP31.
Het Akkoord van Parijs en de grens van 1,5°C
COP staat voor Conference of the Parties: de jaarlijkse bijeenkomst van alle landen die partij zijn bij de United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC), beter bekend als het VN-Klimaatverdrag. Dat verdrag werd in 1992 aangenomen en vormt nog steeds de basis van de internationale samenwerking rond klimaatverandering. Tijdens elke COP bekijken de deelnemende landen welke bijkomende maatregelen nodig zijn om de klimaatverandering aan te pakken en hoe bestaande afspraken verder kunnen worden uitgevoerd.
De bekendste klimaattop blijft wellicht COP21 in Parijs in 2015, waar het Akkoord van Parijs werd afgesloten. Daarin werd afgesproken om de mondiale temperatuurstijging te beperken tot ruim onder 2°C en om inspanningen te leveren de opwarming te beperken tot 1,5°C ten opzichte van het pre-industriële niveau. Die doelstelling moet een leefbare toekomst voor huidige en toekomstige generaties verzekeren.
Het United Nations Environment Programme (UNEP) waarschuwde in een recent rapport echter dat de grens van 1,5°C waarschijnlijk binnen het komende decennium overschreden zal worden. De uitdaging bestaat er nu bijgevolg in om de overschrijding van die 1,5°C zo kort mogelijk te houden en de temperatuur op termijn opnieuw onder de 1,5°C te brengen. Elke fractie van een graad vergroot immers het risico op hittegolven, overstromingen, droogtes, verlies van ecosystemen, voedsel- en watertekorten, en toenemende schade aan infrastructuur en economie.[1]
Op COP31 zal dan ook niet alleen onderhandeld worden over hoe we de wereldwijde CO2-uitstoot zo snel en zoveel mogelijk beperken (mitigatie), maar ook over hoe we ons moeten aanpassen aan en beschermen tegen de gevolgen van de klimaatverandering die zich nu al voordoet (adaptatie).
COP31: van voornemens naar effectieve implementatie
COP31 vindt voor het eerst plaats onder een gedeeld voorzitterschap. Australië neemt de leiding over de formele onderhandelingen, terwijl Turkije optreedt als gastland en de zogenaamde ‘Action Agenda’ vormgeeft.
Die tweedeling is belangrijk. Naast de officiële VN-klimaatonderhandelingen zet het Turkse voorzitterschap immers sterk in op de COP31 Action Agenda. Deze agenda moet overheden, steden, bedrijven, investeerders en maatschappelijke organisaties mobiliseren rond concrete klimaatacties en uitvoeringsdoelstellingen. Het doel is duidelijk: de kloof tussen de bestaande voornemens en beloftes en de effectieve implementatie ervan moet gedicht worden.
COP31 Action Agenda & Global Implementation Targets
De Action Agenda focust onder meer op de volgende thema’s: ‘zero waste’, ‘oceans and seas’, ‘food security’, ‘climate-resilient cities’, ‘climate implementation bridge’, ‘clean energy transition’, en ‘dynamic and resilient health systems’.[2]
Om de Action Agenda tastbaarder te maken, heeft het Turks voorzitterschap een aantal ‘Global Implementation Targets’ geformuleerd, zoals bijvoorbeeld de ‘35-by-35 Global Electrification Pledge’: tegen 2035 moet elektriciteit goed zijn voor 35% van het wereldwijde finale energieverbruik[3]. Daarnaast zijn er targets bepaald om:
- de groei van de afvalproductie terug te dringen;
- de energie-intensiteit van gebouwen te verminderen;
- het gebruik van circulaire materialen te stimuleren;
- klimaatresistente landbouwpraktijken te versterken;
- klimaatfinanciering sneller te koppelen aan concrete projecten.
Deze doelstellingen zijn geen juridisch bindende normen, maar ze geven wel een duidelijke richting aan voor toekomstig beleid. Net zoals eerdere COP-afspraken vaak de basis vormden voor Europese en nationale regelgeving, kunnen ook deze prioriteiten uitgroeien tot belangrijke referentiepunten voor wetgevers en beleidsmakers.
De formele onderhandelingsthema’s
Naast de Action Agenda blijven uiteraard ook de officiële onderhandelingen een cruciaal onderdeel van COP31. Daar zullen technische onderwerpen aan bod komen zoals klimaatfinanciering, adaptatie, de uitvoering van nationale klimaatplannen (NDC’s), koolstofmarkten en de verdere opvolging van eerdere afspraken rond fossiele brandstoffen en emissiereducties.
Waarom COP31 ook voor lokale overheden relevant is
De thema’s van de COP31 Action Agenda zijn ook voor lokale overheden relevant. Denk aan elektrificatie, circulaire economie, afvalbeleid, voedsel- en landbouwsystemen, klimaatbestendige steden en gebouwen, gezondheid, onderwijs en jongerenparticipatie.
Voor steden en gemeenten zijn dit geen abstracte internationale discussies. Ze vertalen zich naar concrete vragen over vergunningverlening, ruimtelijke ordening, duurzaam bouwen, energie-efficiëntie, klimaatadaptatie, mobiliteit en publieke investeringen. Steeds vaker moeten lokale besturen klimaatdoelstellingen integreren in hun dagelijkse werking en beleidskeuzes.
Heeft u als overheid of bedrijf vragen over klimaatgerelateerde projecten of wetgeving? Aarzel dan niet om één van onze advocaten te contacteren, die u graag zal bijstaan.
[1] UNEP, ‘Limiting Overshoot – Navigating exceedance of 1.5°C and pathways towards return’,
[2] COP31 Action Agenda: https://cop31.tr/action-plan.
[3] COP31 Clean Energy Transition: https://cop31.tr/action-plan/clean-energy.
