Contacteer ons
Terug naar alle berichten

Verontreinigd bemalingswater: nieuwe uitzondering op achteruitgangsverbod

Een nieuwe Europese uitzondering op het achteruitgangsverbod voor waterlichamen moet de lozing van verontreinigd bemalingswater in uitzonderlijke gevallen en onder strikte voorwaarden toch mogelijk maken. Een selectieve wijziging van het Decreet Integraal Waterbeleid volgde om een de facto vergunningenstop te vermijden voor projecten waarbij verontreinigd bemalingswater geloosd wordt. Ook zou een kostenefficiënte zuivering van het bemalingswater met de aangepaste regelgeving gestimuleerd worden.

Een nieuwe uitzondering op het achteruitgangsverbod

Bij de aanleg van woningen, wegen en rioleringen maar ook bij bodemsaneringen en bepaalde natuurherstelmaatregelen, is een tijdelijke bemaling vaak noodzakelijk. Wanneer het daarbij opgepompte grondwater verontreinigd is, bijvoorbeeld met PFAS, stelt zich in het huidig juridische kader een moeilijkheid: zelfs wanneer het bemalingswater vooraf wordt gezuiverd, kan de lozing in ander oppervlaktewater leiden tot een verboden achteruitgang van de toestand van het ontvangende waterlichaam. Deze vervuiling kan dan ook de vergunningverlening verhinderen.

De Europese wetgever heeft deze problematiek erkend en met Richtlijn (EU) 2026/805 van 30 maart 2026 een nieuwe uitzondering ingevoerd in artikel 4, lid 7ter van de Kaderrichtlijn Water.[1] Die uitzondering laat onder strikte voorwaarden een achteruitgang van de toestand van een ontvangend oppervlaktewaterlichaam toe als gevolg van de verplaatsing van al aanwezige verontreiniging in water of sediment, zolang er geen nettotoename van de verontreiniging optreedt.

Het daaropvolgende Vlaamse ontwerp van decreet zet deze uitzondering versneld om via de invoeging van twee nieuwe paragrafen in artikel 1.7.2.5.4 van het Decreet Integraal Waterbeleid.[2]

Daarbij is het belangrijk op te merken dat deze uitzondering niet geldt als een vrijgeleide om over te gaan tot het lozen van vervuild water. Er gelden acht voorwaarden die strikt en cumulatief moeten toegepast worden.

Zo moeten alle haalbare maatregelen genomen worden om de verontreinigingsbelasting te beperken en mag de ecologische toestand van het ontvangende waterlichaam niet verslechteren tot een lagere klasse.[3] Bovendien mag het ontvangende waterlichaam zich niet in een goede chemische toestand bevinden voor de meeste verplaatste stoffen.[4]

Verder mag de verplaatsing geen bijkomende zuiveringsnoden voor drinkwaterproductie veroorzaken en is lozing verboden in af te bakenen zones rond drinkwateronttrekkingspunten.[5]

Ook de  zogenaamde bemalingscascade blijft van belang. Zo moet eerst worden onderzocht of bemaling kan worden vermeden of beperkt, vervolgens moet er maximaal worden ingezet op retourbemaling en nuttig gebruik en pas wanneer deze opties niet volstaan, kan een beperkt volume worden geloosd.[6]

Bescherming en uitvoerbaarheid van projecten met verplaatsing van verontreinigd water

De nieuwe Europese regeling vertrekt vanuit een geïntegreerde benadering van waterkwaliteit. Zoals het Europees Parlement en de Raad opmerken in hun voorgaande rechtsoverwegingen, kunnen bij de verplaatsing van verontreinigd water namelijk concentraties verontreinigende stoffen in het oorspronkelijke waterlichaam dalen en in het ontvangende waterlichaam stijgen, zonder dat de totale massabalans van verontreinigende stoffen evenwel verandert.[7]

Daarom is men van oordeel dat de lozing van verontreinigd bemalingswater onder strikte voorwaarden mogelijk moet blijven, wanneer alle haalbare maatregelen worden genomen om negatieve effecten te beperken. De uitzondering beoogt zo een evenwicht tussen waterbescherming en de uitvoerbaarheid van maatschappelijk noodzakelijke projecten.

Kritische bemerkingen Raad van State

In zijn advies van 29 mei 2026 stelde de afdeling Wetgeving van de Raad van State vragen bij de verenigbaarheid van de ontworpen regeling met het standstillbeginsel, zoals vastgelegd in artikel 23 van de Grondwet.[8]

De Raad is namelijk niet overtuigd door de stelling dat een eventuele achteruitgang slechts lokaal en beperkt zou zijn. De ontworpen uitzondering maakt immers onder bepaalde voorwaarden een feitelijke achteruitgang van het ontvangende oppervlaktewaterlichaam mogelijk. De Raad vraagt daarom om de memorie van toelichting aan te vullen met een afdoende verantwoording waarom deze achteruitgang geen aanzienlijke vermindering van het bestaande beschermingsniveau zal inhouden en zo nodig waarom een dergelijke vermindering redelijk verantwoord zou zijn.[9]

Daarnaast wijst de Raad op de onduidelijke draagwijdte van de delegatie aan de Vlaamse Regering om nadere regels vast te stellen.[10]

De aangepaste versie: bijkomende motivering en precisering

In de memorie van toelichting wordt er op de opmerkingen van de Raad van State geantwoord en wordt er tegemoetgekomen door de motivering van het ontwerp aan te vullen en de delegatiebepaling te verduidelijken.

Wat het standstillbeginsel betreft, wordt benadrukt dat de beoordeling moet gebeuren vanuit het globale beschermingsniveau voor gezondheid en leefmilieu, rekening houdend met alle relevante wettelijke beschermingsmaatregelen.

Volgens de decreetgever garanderen de nieuwe voorwaarden dat geen bijkomend risico voor mens en milieu zou ontstaan.[11] Bovendien moet het afvalwater, indien haalbaar en uitvoerbaar, vooraf worden gezuiverd. Daardoor zou er volgens de wetgever zelfs een milieuwinst kunnen ontstaan.[12] De uitsluiting van lozingen bij een goede chemische toestand of een verwachte lagere ecologische klasse, samen met de bescherming van drinkwaterproductie, vormt een bijkomende waarborg.

Ook wordt er door het Vlaams Parlement gewezen op het algemeen belang van de regeling: zonder deze uitzondering zou een vergunningenstop kunnen dreigen voor noodzakelijke infrastructuurwerken, woningbouw, bodemsaneringen en natuurherstelprojecten.[13]

De bevoegdheidsdelegatie aan de Vlaamse Regering wordt ten slotte verduidelijkt. Zij kan nadere regels vaststellen voor de beoordeling van bepaalde voorwaarden, waaronder de haalbare maatregelen, de risicoanalyse, de toestand van het ontvangende waterlichaam en de milieuvriendelijke alternatieven. Daarnaast zal zij de beschermingszones rond drinkwateronttrekkingspunten afbakenen.[14]

Volgende stappen

Voorliggend ontwerp van decreet is nog niet bekrachtigd en afgekondigd door de Vlaamse Regering. Bijgevolg is de nieuwe uitzonderingsbepaling nog niet in werking getreden.

Bij gebrek aan een specifieke inwerkingstredingsbepaling zal het decreet in werking treden tien dagen na publicatie in het Belgisch Staatsblad. Wel wordt er in artikel 7 van het ontwerpdecreet bepaald dat de bepalingen van het decreet van toepassing zullen zijn op alle aanvragen die ingediend zijn voorafgaand aan de inwerkingtreding van het decreet maar waarover nog geen beslissing werd genomen.

Besluit

Met deze nieuwe uitzondering op het achteruitgangsverbod wil de Vlaamse decreetgever voorkomen dat de lozing van verontreinigd bemalingswater leidt tot een vergunningenstop voor tal van maatschappelijke projecten. Hoewel de regeling onder strikte voorwaarden een beperkte achteruitgang van een ontvangend waterlichaam mogelijk maakt, blijft waterbescherming het uitgangspunt. De komende jaren zal moeten blijken hoe vergunningverlenende overheden en de rechtspraak dit nieuwe evenwicht tussen waterbescherming en de uitvoerbaarheid van projecten in de praktijk zullen invullen.


[1] Richtlijn (EU) 2026/805 van het Europees Parlement en de Raad van 30 maart 2026 tot wijziging van Richtlijn 2000/60/EG tot vaststelling van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid, Richtlijn 2006/118/EG betreffende de bescherming van het grondwater tegen verontreiniging en achteruitgang van de toestand en Richtlijn 2008/105/EG inzake milieukwaliteitsnormen op het gebied van het waterbeleid, PB 20 april 2026.

[2] Decr.Vl. 18 juli 2003 betreffende het integraal waterbeleid, BS 14 november 2003, err. BS 5 december 2003.

[3] Artikel 4, §7ter a), b) en c) Richtlijn 2026/805.

[4] Artikel 4, §7ter a) en c).

[5] Artikel 4, §7ter d) en e).

[6] Artikel 5.53.6.1.3, 5.53.6.1/1.3 en 5.53.6.5.2 van titel II van VLAREM.

[7] Rechtsoverweging 31 Richtlijn (EU) 2026/805 van 30 maart 2026.

[8] RvS Advies voorontwerp van decreet ‘tot wijziging van het decreet van 18 juli 2003 betreffende het integraal waterbeleid, gecoördineerd op 15 juni 2018, wat betreft de uitzondering op het achteruitgangsverbod voor de verplaatsing van verontreinigd water of sediment’, 29 mei 2026, nr. 79.197/1.

[9] RvS Advies, 29 mei 2026, nr. 79.197/1, 10.

[10] RvS Advies, 29 mei 2026, nr. 79.197/1, 11.

[11] MvT 21 oktober 2026, 929 (2025-2026), nr. 1, 13-14.

[12] MvT 21 oktober 2026, 929 (2025-2026), nr. 1, 4.

[13] MvT 21 oktober 2026, 929 (2025-2026), nr. 1, 15.

[14] MvT 21 oktober 2026, 929 (2025-2026), nr. 1, 18.