Verzamelbesluit Omgeving 2026: de belangrijkste wijzigingen verzameld
In navolging van het Verzameldecreet Omgeving van 26 juni 2026[1], keurde de Vlaamse Regering op 16 oktober 2026 het Verzamelbesluit Omgeving 2026 (hierna Verzamelbesluit) definitief goed.[2] Dit besluit beoogt om enkele wijzigingen aan te brengen in verschillende besluiten van de Vlaamse Regering die verband houden met het omgevingsbeleid, onder meer inzake ruimtelijke ordening, bodem, natuur en milieuregelgeving.
De vernieuwingen gaan hoofdzakelijk om juridische en technische en juridisch-technische aanpassingen, zonder echte nieuwe beleidskeuzes. Toch zijn er enkele wijzigingen die in de praktijk een verschil kunnen maken voor onder meer eigenaars, projectontwikkelaars, landbouwers en lokale besturen. We lichten hieronder de belangrijkste nieuwigheden toe.
Verduidelijkingen planschade, planbaten en compensaties
Een eerste aanpassing betreft verschillende preciseringen inzake het Planbatenbesluit[3] en het Instrumentendecreet.[4]
In het huidige Planbatenbesluit is bepaald dat wanneer een bestemmingswijziging aanleiding kan geven tot een planbatenheffing, de plannende overheid bepaalde informatie moet bezorgen aan de Landcommissie. Voortaan moet deze overheid ook melding maken van eventuele uitzonderingen en vrijstellingen op de planbatenplicht. De Vlaamse Regering wil zo vermijden dat onnodig werk verricht zou worden voor percelen waarvoor uiteindelijk geen planbatenheffing verschuldigd blijkt. Ook de afschaffing van het meerwaarderamingsrapport, dat al via het Verzameldecreet Omgeving 2026 werd doorgevoerd, wordt in de uitvoeringsregelgeving verwerkt.[5]
Verder kunnen bestemmingswijzigingen bij bepaalde gebiedsgerichte projecten zowel meerwaarden als minwaarden veroorzaken. Het Verzameldecreet introduceerde hiervoor opnieuw de zogenaamde salderingsregeling, specifiek toegespitst op ruimtelijke uitvoeringsplannen voor gebiedsgerichte projecten. Het nieuwe Verzamelbesluit voegt hieraan toe dat de initiatiefnemer de Landcommissie moet adviseren over de toepassing hiervan.[6]
Ook de procedures voor compenserende vergoedingen en koopplichten worden verduidelijkt. Het Instrumentedecreet voorzag reeds dat de aanvraagtermijn voor zulke compenserende vergoeding of koopplicht eenmalig met twee jaar kan worden verlengd wanneer de aanvrager overmacht aantoont.[7] Daarnaast kunnen aanvragen die duidelijk niet aan de voorwaarden voldoen onmiddellijk onontvankelijk worden verklaard, zonder voorafgaand volledigheidsonderzoek.[8] Tegelijk krijgt de aanvrager meer tijd om een onvolledig dossier aan te vullen, waarbij de termijn van 30 dagen wordt verlengd tot 60 dagen.[9]
Verder worden de minimumbedragen verduidelijkt: een eigenaarsvergoeding en een gebruikersvergoeding worden niet toegekend wanneer deze respectievelijk minder dan 500 euro en 25 euro bedragen. Die drempels worden beoordeeld per aanvraag.[10] In het geval dat meerdere begunstigden samen een gezamenlijke aanvraag indienen, moet er rekening gehouden worden met de vraag of de gezamenlijke vergoeding voor de begunstigden die samen een aanvraag indienen, hoger is dan deze drempelbedragen. Een gezamenlijke aanvraag door meerdere begunstigden kan dus het verschil maken.
Ten slotte wordt verduidelijkt dat voor de betrokken berekeningen met volledige jaren van 365 dagen wordt gerekend en dus niet met kalenderjaren.[11]
Verankering vrijstelling voor bepaalde infrastructuur aan vrije zwemzones
Het Stedenbouwkundig Vrijstellingenbesluit[12] wordt aangepast om bepaalde infrastructuur voor vrije zwemzones vrij te stellen van de omgevingsvergunningsplicht.
Het gaat onder meer om voorzieningen voor afbakening, beveiliging en toegankelijkheid, evenals basisvoorzieningen voor hygiëne en afvalbeheer. Ook voorzieningen die personen met een beperking toegang tot de zwemzone bieden, kunnen hieronder vallen.
De vrijstelling geldt niet automatisch voor elke inrichting aan open water. Zo moet de infrastructuur voldoen aan de voorwaarden van het besluit en verband houden met de bedoelde vrije zwemzones. Hierbij wordt verduidelijkt dat het een vrije zwemzone moet betreffen die toegankelijk is of openbaar is voor iedereen. Ook moet de zwemzone over een goedgekeurde risicoanalyse van het Departement Zorg beschikken. Evenwel moet er wel melding gedaan worden van de vrije zwemzone en kan het geen gebouwen omvatten.[13] Voor initiatiefnemers kan dit de realisatie van dergelijke zwemzones vereenvoudigen.
Een geactualiseerd en digitaal plannenregister
Voor lokale besturen en vastgoedontwikkelaars, zijn ook de wijzigingen aan het Besluit betreffende het geïntegreerde planningsproces relevant.[14] De regels worden met het Verzamelbesluit beter afgestemd op de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening en op het platform Digitale Stedenbouwkundige Informatie (DSI).
Het plannenregister wordt onder meer afgestemd op de registratie van watergevoelige openruimtegebieden, vrijgavebesluiten voor woonreservegebieden, voorkeurs- en projectbesluiten, opgeheven reservatiestroken en wijzigingen aan verouderde stedenbouwkundige voorschriften.[15]
Daarnaast worden bepaalde procedures voor ruimtelijke plannen technisch verduidelijkt. Zo wordt een adviesvraag pas uitgestuurd vanuit het DSI wanneer de bevoegde overheid actief de relevante adviesinstanties aanduidt.[16] Bij de definitieve vaststelling moet het dossier worden gepubliceerd vooraleer het platform DSI een bericht verstuurt.[17] Ontwerpen van RUP’s zullen bovendien uitsluitend digitaal ter beschikking worden gesteld.[18]
Voor projectontwikkeling blijft het dus belangrijk om niet alleen de bestemming van een perceel na te gaan maar ook de relevante plannen, voorschriften en besluiten in de actuele stedenbouwkundige informatie te controleren.
Overige aanpassingen in bodem, water en landbouw
Het Verzamelbesluit bevat daarnaast diverse wijzigingen met specifieke toepassingsgebieden.
Zo wordt de regelgeving over periodieke oriënterende bodemonderzoeken aangepast aan de actuele VLAREM-indelingslijst.[19] Voor bepaalde kennisgevingen in bodemdossiers komt er meer flexibiliteit in de wijze van verzending. Wanneer er in uitzonderlijke gevallen geoordeeld wordt dat een aangetekende zending niet opportuun is, kan er van deze wijze van kennisgeving worden afgeweken.[20]
Voor captaties uit onbevaarbare waterlopen wordt de termijn om de onttrokken volumes door te geven verlengd van 15 naar 60 dagen.[21]
In de mestregelgeving worden bovendien de regressierechten voor varkens geactualiseerd, zodat de berekening van de mestproductie beter aansluit bij de evolutie van genetica, voedertechnieken en voedersamenstelling.[22] Deze specifieke wijzigingen kunnen vooral voor landbouwbedrijven van belang zijn.
Besluit
Het Verzamelbesluit Omgeving 2026 zal in werking treden tien dagen na de publicatie ervan in het Belgisch Staatsblad. Hierop bestaat evenwel één uitzondering, met name voor bepaalde normen in het kader van de Mestregelgeving.
Heeft u vragen over deze wijzigingen? Aarzel dan zeker niet om onze experten ter zake te contacteren. Wij helpen u met plezier verder.
[1] Decr. Vl. 26 juni 2026 houdende diverse bepalingen inzake omgeving, leefmilieu en natuur, ruimtelijke ordening en landbouw, BS 10 augustus 2026. Voor de parlementaire voorbereiding zie: Ontwerp van decreet houdende diverse bepalingen inzake omgeving, leefmilieu en natuur, ruimtelijke ordening en landbouw, VLAAMS PARLEMENT, 2025-2026, 31 maart 2026, nr. 780/1, https://www.vlaamsparlement.be/nl/parlementaire-documenten/parlementaire-initiatieven/2016884.
[2] B.Vl.Reg. 16 oktober 2026 houdende technische en juridisch-technische aanpassingen aan verschillende beluiten binnen het beleidsdomein Omgeving, Vlaamse Ministerraad, 2026-2027, 16 oktober 2026, nr. 1071-2,https://themis.vlaanderen.be/files/648e41d0-c92a-11f1-b456-4f9ac1419b79/download?name=VR%202026%201610%20DOC.1071-2%20Verzamelbesluit%20Omgeving%20-%20BVR%20BIS.pdf&content-disposition=inline
[3] B.Vl.Reg. 29 mei 2009 betreffende sommige aspecten van de planbatenheffing, BS 24 augustus 2009.
[4] Decr.Vl. van 26 mei 2023 betreffende het realisatiegerichte instrumentarion, BS 3 juli 2023.
[5] Art. 30 Verzamelbesluit.
[6] Art. 52 Verzamelbesluit.
[7] Art. 11 Decr.Vl. 26 mei 2026 betreffende het realisatiegerichte instrumentarium, BS 3 juli 2023.
[8] Art. 50, 54, 60 en 63 Verzamelbesluit.
[9] Art. 51, 55, 61 en 64 Verzamelbesluit.
[10] Art. 57 en 58 Verzamelbesluit.
[11] Art. 56 Verzamelbesluit.
[12] B.Vl.Reg. 16 juli 2010 tot bepaling van stedenbouwkundige handelingen waarvoor geen omgevingsvergunning vereist is, BS 10 september 2010.
[13] Art. 34 Verzamelbesluit.
[14] B.Vl.Reg. 17 februari 2017 betreffende het geïntegreerde planningsproces voor ruimtelijke uitvoeringsplannen, planmilieueffectrapportage, ruimtelijke veiligheidsrapportage en andere effectbeoordelingen, BS 28 maart 2017.
[15] Art. 11 Verzamelbesluit.
[16] Art. 43 Verzamelbesluit.
[17] Art. 44 Verzamelbesluit.
[18] Art. 12 Verzamelbesluit.
[19] Art. 22 Verzamelbesluit.
[20] Art. 29 Verzamelbesluit.
[21] Art. 46 Verzamelbesluit.
[22] Art. 37 Verzamelbesluit.
