Xirius Climate Week – Het (hoog)spanningsveld tussen hernieuwbare energie, inspraakrechten en natuurbescherming
Deze week organiseert Xirius Public een Climate Week in het kader van COP31, de jaarlijkse klimaatconferentie van de Verenigde Naties die momenteel plaatsvindt in Antalya, Turkije (9-20 november). In een reeks blogposts belichten onze advocaten enkele van de thema’s die op de conferentie centraal staan. In een eerste blogpost gaven we algemene achtergrond bij COP31. In deze blogpost zoomen we in op het actiepunt “Clean Energy Transition”.
Zoals reeds gebleken is uit de eerder verschenen blogposts naar aanleiding van de COP31, wordt tijdens deze conferentie een hele waaier aan thema’s aangekaart. Een van de thema’s die bij ons extra in het oog springt, is het thema “Clean Energy Transition”, waarbij onder meer (versnelde) elektrificatie, energieopslag en netinfrastructuur en -flexibiliteit centraal staan.
De doelstellingen in het kader van hernieuwbare energie zijn intussen welbekend: de EU hanteert een bindende doelstelling om tegen 2030 minstens 42,5% vanhet bruto-eindverbruik in de EU uit hernieuwbare energiebronnen te halen[1]; in Vlaanderen wordt dit vertaald in de ambitie tegen 2030 te voorzien in een geïnstalleerde capaciteit voor wind tot 2,8 GW en voor zon tot 10 GW[2]. Specifiek voor windenergie op de Noordzee werd op federaal niveau in 2021 beslist de capaciteit op te drijven tot ongeveer 6 GW.[3]
In het kader van de COP31 werpen we in deze blogpost dan ook graag een blik op een topic waar vele ontwikkelaars actief in de hernieuwbare energiesector op stoten: het belang van en de nood aan een voldoende uitgerust elektriciteitsnet. De ontwikkeling van een duurzame energiemarkt is immers maar mogelijk indien de netinfrastructuur daarop aangepast is. Of anders gezegd: wie de klimaatdoelstellingen wil halen, moet niet alleen windturbines en zonnepanelen bouwen, maar ook de kabels die de stroom vervoeren.
De praktijk leert ons echter dat de ontwikkeling van een voldoende uitgerust elektriciteitsnet geen evidentie is. Een arrest van de Raad voor Vergunningsbetwistingen van 30 september 2026 heeft ons daar nog maar eens aan herinnerd.
Ventilus – een werk van lange adem
Het meest gekende onderdeel van het Belgische elektriciteitsnet moet het Ventilusproject zijn. Dit project, dat uitgerold wordt door de transmissienetbeheerder Elia, omvat het voorzien van een hoogspanningsverbinding van 82 kilometer, van Zeebrugge tot Avelgem. Hiermee wordt de elektriciteit die opgewekt wordt op het Prinses Elisabetheiland aan land gebracht en finaal getransporteerd op het elektriciteitsnet. Het project kent een uitgebreide voorgeschiedenis: eind maart 2019 werd de start- en procesnota voor het GRUP goedgekeurd door de Vlaamse Regering.[4] Op 22 maart 2024 volgde de definitieve vaststelling van het GRUP.[5] Tegen dit GRUP werd door verschillende buurtcomités en gemeentes beroep aangetekend bij de Raad van State. In het auditoraatsverslag wordt alvast geadviseerd de beroepen te verwerpen; het is nu nog wachten op een finale uitspraak door de Raad van State.
Van GRUP naar vergunning
Het Ventilusproject volgt een geïntegreerd planningsproces, waarin na de definitieve goedkeuring van het GRUP tevens een omgevingsvergunningsprocedure volgt. Concreet is het project opgedeeld in 5 deelprojecten, waarvoor de Vlaamse Regering op 27 april 2026 per deelproject een vergunning verleende.
Tegen 4 van deze vergunningen werden in totaal 37 vernietigingsberoepen ingediend bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen[6]. In de wetenschap dat de gemiddelde doorlooptijd van een vernietigingsberoep het afgelopen jaar opgelopen is van 10,7 maanden naar 12,8 maanden[7], kan de impact van dergelijke beroepen op vlak van projectontwikkeling weinig onderschat worden.
Daarnaast werden ook verschillende schorsingsberoepen ingediend. Een eerste uitspraak kwam er medio september over de aktename voor de tijdelijke bemaling in functie van de uitbreiding van het hoogspanningsstation te Izegem. Het schorsingsarrest bij uiterst dringende noodzakelijkheid van 17 september 2026[8] volgde nadat de verzoekende partijen de Raad voor Vergunningsbetwistingen ervan konden overtuigen dat ten gevolge van de lozing potentieel verontreinigde stoffen in de nabijgelegen beek zouden terechtkomen en de bemaling impact zou hebben op hun perceel. Hierdoor zou hun directe leefomgeving aangetast kunnen worden.
Het meest recente schorsingsarrest[9], evenzeer bij uiterst dringende noodzakelijkheid uitgesproken, heeft betrekking op het tweede deelproject, de uitbreiding van het hoogspanningsstation ‘Gezelle’, in het gebied ‘De Spie’ te Brugge. Dit keer waren het geen omwonenden, maar de vzw Groen die naar de Raad trok.
De uiterst dringende noodzakelijkheid werd aanvaard omwille van het gegeven dat een groot deel van het projectgebied bestaat uit percelen die zijn aangeduid als historisch permanent grasland, waarvan bepaalde stukken ten tijde van het verzoekschrift reeds werden afgegraven. De Raad volgt de verzoekende partij in haar betoog dat de werken natuurwaarden binnen het gebied permanent te beschadigen en dat deze niet onmiddellijk zouden hersteld kunnen worden.
Wat betreft de voorwaarde van een ernstig middel gaat de Raad in op de kritiek die de verzoekende partij uitte op de in de bestreden beslissing opgenomen soortentoets. De Raad zet uiteen dat deze toets onvolledig is omdat niet voldoende gekend is welke beschermde soorten voorkomen in het gebied waardoor het concrete onderzoek ten onrechte wordt doorgeschoven naar een moment na de vergunningverlening. Ook acht de Raad het uitstellen van het bekomen van een afwijking van verbodsbepalingen uit het Soortenbesluit in strijd met artikel 2, lid 1 van de Project-MER-richtlijn.
Dit brengt de tussenstand aldus op een schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid van 2 deelprojecten. Verder staan dit jaar nog 17 gewone schorsingsverzoeken op de agenda van de Raad.
Energietransitie en zijn uitdagingen
De ontwikkeling van het Ventilusproject legt verschillende pijnpunten van de groene energietransitie in België bloot. Niet alleen is het een huzarenwerk om dergelijk project voor te bereiden en vergund te krijgen, ook na de vergunningverlening zijn er nog allerhande obstakels die stokken in de wielen (kunnen) steken. Het spanningsveld tussen het recht op inspraak en toegang tot de rechter, maar ook natuurbehoud tegenover een groene energietransitie waarin netinfrastructuur cruciaal is, wordt onder meer door Ventilus zeer voelbaar.
Desondanks zijn reeds verschillende initiatieven tot stand gekomen met het oog op het versnellen van het plannings- en vergunningsproces van hernieuwbare energieprojecten, hun aansluiting op het net en het net zelf.[10] In het kader van het Europese Grids Package[11], werd reeds een voorstel voor een richtlijn opgesteld waarmee de Europese wetgever de vergunningverlening voor netten nog verder wilt versnellen.[12]
Aan een meer efficiënte weg naar een groene energiemarkt wordt in elk geval dus verder geplaveid.
[1] Artikel 3, lid 1 Richtlijn (EU) 2018/2001 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen, Pb.L. 21 december 2018, nr. 328.
[2] Vlaams Energie- en Klimaatplan 2021-2030, https://assets.vlaanderen.be/image/upload/v1757944812/repositories-prd/VR_2025_1209_DOC.0824-2_VEKP_-_bijlage_BIS_xyant1.pdf.
[3] https://economie.fgov.be/nl/themas/energie/bronnen-en-dragers-van-energie/belgische-windenergie-op-zee.
[4] https://www.vliz.be/nl/imis?module=ref&refid=332813&printversion=1&dropIMIStitle=1
[5] Besluit van de Vlaamse Regering van 22 maart 2024 houdende de definitieve vaststelling van het gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan ‘Ventilus’, VR 2024, 2203, nr. 0381/2.
[6] https://dbrc.be/persbericht-update-ventilus
[7] https://www.dbrc.be/sites/default/files/2026-10/20261001_OZ_Kerncijfers_2526.pdf.
[8] RvVb 17 september 2026, nr. RVVB-2627-0058, X.
[9] RvVb 30 september 2026, nr. RVVB-2627-0073, Groen vzw.
[10] Zie bv art. 16septies Richtlijn (EU) 2018/2001 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen, Pb.L. 21 december 2018, nr. 328 en niet langer van kracht zijnde Verordening (EU) 2022/2577 van de Raad van 22 december 2022 tot vaststelling van een kader om de inzet van hernieuwbare energie te versnellen, Pb.L. 29 december 2022 nr. 335/36,.
[11] Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s – ‘Pakket Europese netten’, 10 december 2025, COM(2025) 1005
[12] Voorstel voor een Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van de Richtlijnen (EU) 2018/2001, (EU) 2019/944 en (EU) 2024/1788 wat betreft het versnellen van vergunningsprocedures, 10 december 2025, COM(2025) 1007.
