Xirius Climate Week – De Europese verpakkingsverordening als hefboom voor de klimaattransitie: Package what you preach
Deze week organiseert Xirius Public een Climate Week in het kader van COP31, de jaarlijkse klimaatconferentie van de Verenigde Naties die momenteel plaatsvindt in Antalya, Turkije (9-20 november). In een reeks blogposts belichten onze advocaten enkele van de thema’s die op de conferentie centraal staan.In een eerste blogpost gaven we algemene achtergrond bij COP31. In deze blogpost zoomen we in op het actiepunt “Zero Waste” en de bestaande Europese verpakkingsregelgeving in het licht van de klimaattransitie.
Er breekt een nieuwe dag aan op COP31, de klimaattop waar zowat 200 landen onderhandelen over de aanpak van klimaatverandering en klimaatopwarming. Op 11 november 2026 buigen verschillende wereldleiders, beleidsmakers, wetenschappers, middenveldorganisaties en jongeren zich over het thema Zero Waste.
De klimaattransitie veronderstelt immers niet alleen minder uitstoot maar ook een grondige herziening van de manier waarop we met onze grondstoffen omgaan. Naast de energietransitie en de vermindering van broeikasgasemissies verdient ook het gebruik van ’s werelds natuurlijke grondstoffen de nodige aandacht. De productie, het gebruik en de verwerking van deze materialen hebben immers evenzeer een aanzienlijke milieu-impact.
Verpakkingen illustreren deze uitdaging bij uitstek. Hoewel zij een belangrijke functie vervullen bij de bescherming en het transport van onze producten, vergen verpakkingen namelijk ontzettend grote hoeveelheden grondstoffen en leiden ze tot aanzienlijke afvalstromen.
Met de nieuwe Europese verpakkingsverordening[1] (PPWR) tracht de Europese Unie tegemoet te komen aan deze uitdaging en zet zij een belangrijke stap richting een circulaire economie.
Een Europese aanpak voor een structureel probleem
De Europese verpakkingsverordening trad op 11 februari 2025 in werking ter vervanging van de Richtlijn 94/62/EG betreffende verpakkingen en verpakkingsafval.[2] De verordening is van toepassing sinds 12 augustus 2026 en introduceert een geharmoniseerd Europees rechtskader die de volledige levenscyclus van verpakkingen beslaat.
De PPWR past binnen de bredere ambities van de Europese Green Deal, die de Europese Unie tegen 2050 klimaatneutraal wil maken.[3] Door het gebruik van primaire grondstoffen te beperken, hergebruik te stimuleren en recyclageprocessen te optimaliseren, wil de Europese wetgever de milieu-impact van verpakkingen verminderen en zodoende de overgang naar een circulaire economie versnellen.
Dat deze evolutie noodzakelijk is in het licht van de klimaatuitdagingen, staat buiten kijf. Volgens statistieken van de Europese Commissie over verpakkingsafval voor de periode 2020-2021 gaat 40% van het plastic en 50% van het papier dat in de EU wordt gebruikt, naar verpakkingen.[4] Bovendien vertegenwoordigen verpakkingen 36% van het stedelijk afval en bijna de helft van al het zwerfvuil op zee. De toenemende productie, het beperkte hergebruik en de ontoereikende recyclage van verpakkingen leggen een aanzienlijke druk op onze natuurlijke grondstoffen.
Minder afval, meer circulariteit
Met de PPWR wil de Europese wetgever niet alleen de hoeveelheid verpakkingsafval drastisch terugbrengen maar ook verpakkingen zélf duurzamer maken. De aangescherpte vereisten illustreren een belangrijke en noodzakelijke verschuiving: niet alleen afvalverwerking maar ook het voorkomen van afval en het efficiënter benutten van grondstoffen staat centraal. Het ontwerp, de materiaalkeuze en de mogelijkheden tot hergebruik en recyclage spelen dan ook een pertinente rol. Beter ontworpen verpakkingen en hergebruik moeten immers bijdragen aan een economie waarin materialen langer in omloop blijven.
Het toepassingsgebied van de PPWR werd bovendien bijzonder ruim geformuleerd. Aangezien de verordening rekening houdt met de volledige levenscyclus van verpakkingen, vallen alle verpakkingen die op de EU-markt worden gebracht automatisch onder het toepassingsgebied.[5] De PPWR is derhalve relevant voor ieder bedrijf dat verpakte goederen verkoopt. De concrete verplichtingen verschillen evenwel naargelang de rol die een onderneming in de verpakkingsketen vervult. Zo gelden er specifieke verplichtingen voor verpakkingsfabrikanten, leveranciers, importeurs, distributeurs en fulfilmentdienstverleners[6].
Welke maatregelen zijn er opgenomen?
In hoofdstuk II van de verordening worden de eisen inzake duurzaamheid en productie ondergebracht. Zij omvatten onder meer:
- Vanaf 1 januari 2030 moeten alle verpakkingen recycleerbaar zijn;[7]
- Bepaalde chemicaliën (waaronder PFAS) mogen niet langer gebruikt worden in verpakkingen die met voedsel in contact komen;[8]
- Vanaf 2030 dienen minimumpercentages gerecycleerd plastic uit post-consumentenafval te worden gebruiken in kunststofverpakkingen. De vereiste percentages variëren van 10% tot 35%, afhankelijk van het type verpakking. Om het gebruik van gerecycleerde grondstoffen te stimuleren worden deze minimumpercentages tegen 2040 verhoogd tot 25% à 65%;[9]
- Bepaalde verpakkingen (zoals theezakjes, koffiepads, etiketten op fruit, etc.) moeten uiterlijk 12 februari 2028 composteerbaar zijn.[10]
Hoofdstuk III bevat de vereisten inzake etikettering, markering en informatie. Zo krijgen verpakkingen die binnen de EU in de handel worden gebracht een geharmoniseerd etiket aangebracht met informatie over de materiële samenstelling ervan om het sorteren te vergemakkelijken.[11]
Hoofdstuk IV omvat enkele algemene verplichtingen, waaronder de verplichting voor ondernemingen om een EU-conformiteitsverklaring op te stellen waarin wordt bevestigd dat de verpakking voldoet aan voormelde duurzaamheids- en etiketteringseisen zoals voorzien in Hoofdstukken II en III.[12]
In Hoofdstuk V worden bovendien verschillende belangrijke doelstellingen voor hergebruik en verplichtingen met betrekking tot navulling vastgelegd. Enkele in het oog springende vereisten zijn de volgende:
- Vanaf 2030 dient minstens 40% van bepaalde transportverpakkingen, zoals pallets, kratten en dozen, herbruikbaar te zijn binnen een hergebruiksysteem. Tegen 2040 geldt hiervoor een streefdoel van 70%, met enkele specifieke uitzonderingen;[13]
- Ondernemingen dienen bovendien actief bij te houden hoeveel herbruikbare en niet-herbruikbare verpakkingen zij jaarlijks gebruiken, om aan te tonen of ze de voormelde hergebruikdoelstellingen behalen én dienen hierover jaarlijks te rapporteren aan de bevoegde nationale autoriteiten;[14]
- Uiterlijk vanaf 12 februari 2027 moeten afhaalrestaurants consumenten de mogelijkheid bieden om hun eigen eten- en drinkcontainers mee te brengen en kosteloos te laten vullen;[15]
- Vanaf 2030 dienen afhaalrestaurants er bijkomend naar te streven 10 % van de door hen aangeboden producten in een herbruikbaar verpakkingsformaat aan te bieden.[16]
Deze doelstellingen dienen niet alleen te worden aanzien als individuele en op zichzelf staande verplichtingen. Zij moeten als één samenhangend en geïntegreerd geheel worden beschouwd, aangezien de doelstellingen begrepen moeten worden in het licht van de bredere Europese ambitie om verpakkingsafval structureel te verminderen en de transitie naar een circulaire economie te bevorderen. Tegen die achtergrond verplicht de Europese wetgever iedere lidstaat ertoe de hoeveelheid geproduceerd verpakkingsafval per inwoner, ten opzichte van het referentiejaar 2018, met minstens 5% te reduceren tegen 2030, vervolgens met 10% tegen 2035 en ten slotte met 15% tegen 2040.[17]
Besluit
De PPWR maakt nogmaals duidelijk dat de klimaattransitie niet bij loutere ambities mag blijven. Zij vereist concrete (circulaire) actie. Voor ondernemingen betekent dit dat zij hun verpakkingsbeleid regelmatig zullen moeten (her)evalueren. Ook de verpakking van onze producten dragen immers bij aan een duurzamere toekomst.
Aldus is het devies duidelijk: Package what you preach.
[1] Verordening (EU) 2025/40 van het Europees Parlement en de Raad van 19 december 2024 betreffende verpakkingen en verpakkingsafval, tot wijziging van Verordening (EU) 2019/1020 en Richtlijn (EU) 2019/904, en tot intrekking van Richtlijn 94/62/EG, Pb.L. 22 januari 2025, http://data.europa.eu/eli/reg/2025/40/oj.
[2] Richtlijn 94/62/EG van het Europees Parlement en de Raad van 20 december 1994 betreffende verpakking en verpakkingsafval, Pb.L. 31 december 2024, http://data.europa.eu/eli/dir/1994/62/oj .
[3] EUROPESE COMMISSIE, “De Europese Green Deal. He eerste klimaatneutrale continent worden”, https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/european-green-deal_nl, geraadpleegd op 6 november 2026.
[4] Europese verpakkingsverordening, overw. 2.
[5] Artikel 2.1. PPWR.
[6] Deze specifieke categorie omvat ondernemingen die instaan voor de opslag, hantering, adressering en/of verzending van verpakkingen en verpakte goederen; Zie artikel 20 PPWR.
[7] Artikel 6 PPWR.
[8] Artikel 5.5 PPWR.
[9] Artikel 7 PPWR.
[10] Artikel 9 PPWR.
[11] Artikel 12 PPWR.
[12] Artikel 39 PPWR.
[13] Artikel 29 PPWR.
[14] Artikel 44 PPWR.
[15] Artikel 32 PPWR.
[16] Artikel 33 PPWR.
[17] Artikel 43 PPWR.
