België mist Europese deadline voor natuurherstel: dreigt een nieuwe inbreukprocedure?
België heeft de Europese deadline van 1 september 2026 voor het indienen van een nationaal natuurherstelplan gemist. Daarmee blijft ons land in gebreke bij de uitvoering van de Europese Natuurherstelverordening, één van de belangrijkste en meest controversiële Europese milieuwetten van de afgelopen jaren. Volgens de huidige planning zou het Belgische natuurherstelplan pas in de zomer van 2027 worden goedgekeurd, bijna een jaar na de Europese deadline. In het verleden startte de Europese Commissie reeds een inbreukprocedure op tegen België wegens het overschrijden van de deadline voor het geactualiseerd nationaal energie- en klimaatplan (NEKP). Dreigt opnieuw een inbreukprocedure voor België?
De Natuurherstelverordening: een korte recap
De Europese Natuurherstelverordening[1] werd na een bijzonder moeizaam politiek parcours in juni 2024 definitief aangenomen. De verordening heeft tot doel gedegradeerde ecosystemen te herstellen, de biodiversiteit te versterken en de weerbaarheid van natuurgebieden te vergroten. Dat herstel is niet alleen van belang voor de natuur op zich, maar vormt ook een essentieel onderdeel van het Europese klimaatmitigatie- en adaptatiebeleid. Gezonde bossen, wetlands, graslanden en andere ecosystemen slaan immers grote hoeveelheden CO₂ op (klimaatmitigatie). Tegelijk helpen ze de gevolgen van klimaatverandering opvangen door onder meer steden te verkoelen, de waterhuishouding te verbeteren, de voedselzekerheid te versterken en het risico op natuurrampen te beperken (klimaatadaptatie). Met de verordening geeft de Europese Unie bovendien uitvoering aan haar internationale verbintenissen inzake biodiversiteit, in het bijzondere die welke voortvloeien uit het Verdrag inzake Biologische Diversiteit.
Concreet legt de verordening gefaseerde bindende hersteldoelstellingen op, zowel ter land als ter zee. Tegen 2030 moeten herstelmaatregelen worden uitgevoerd in minstens 30% van de aangetaste ecosystemen die onder de verordening vallen. Daarbij moeten Natura 2000-gebieden prioriteit krijgen.[2]
Uitvoering en monitoring via nationale natuurherstelplannen
Om die doelstellingen te realiseren, moeten de lidstaten een nationaal natuurherstelplan opstellen. In dat plan moeten ze onder meer kwantificeren welke oppervlaktes moeten worden hersteld en beschrijven welke herstelmaatregelen ze zullen nemen.[3] Een ontwerp van dat plan moest uiterlijk op 1 september 2026 worden voorgelegd aan de Europese Commissie.[4] België miste die deadline.
Gemiste deadline door gebrek aan definitieve gewestelijke natuurherstelplannen
De verklaring voor de gemiste deadline ligt volgens het kabinet van federaal minister van onder meer Klimaat en Ecologische Transitie Jean-Luc Crucke (Les Engagés) bij het Brusselse en Waalse Gewest. Beide regeringen bevestigden dat zij hun deel van het werk niet afhebben. Brussels staatssecretaris voor onder meer Leefmilieu en Klimaat Ans Persoons (Vooruit) wijt deze tekortkoming aan het feit dat Brussel tot februari dit jaar geen regering had. Haar kabinet zou mikken op een goedkeuring van het Brusselse natuurherstelplan in september-oktober 2026. Het kabinet van Waals minister voor Natuur Ann-Catherine Dalcq (MR) geeft dan weer aan dat het Waalse plan dit najaar aan de Waalse regering ter goedkeuring voorgelegd zal worden. Maar ook in Vlaanderen ligt er nog geen definitief plan voor. Dat plan moet immers nog afgeklopt worden door de Vlaamse regering, aldus minister van Omgeving Jo Brouns (CD&V).
De verwachting is dat het definitieve Belgische herstelplan goedgekeurd zal kunnen worden in de zomer van 2027. Dat is een jaar na de deadline.[5]
De Commissie geeft respijt, maar voor hoe lang?
De Europese Commissie ziet als hoedster van de Verdragen toe op de correcte uitvoering van het Unierecht. Wanneer een lidstaat zijn verplichtingen niet naleeft, kan zij een inbreukprocedure opstarten overeenkomstig artikel 17 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU). Dat traject begint met een aanmaningsbrief en kan uiteindelijk uitmonden in een procedure voor het Hof van Justitie van de Europese Unie. Ook het niet-naleven van een in een verordening vooropgestelde deadline kan aanleiding geven tot een inbreukprocedure.
Voorlopig lijkt de Commissie zich begripvol op te stellen omwille van de ‘complexe inspanning’ die gevraagd wordt. Tegelijkertijd moedigt de Commissie de lidstaten aan om echte inspanningen te leveren voor de kladversie van het natuurherstelplan, zodat ze tijdig feedback kan geven.[6]
België is overigens niet de enige lidstaat die de deadline gemist heeft. Zo’n 20 lidstaten dienden geen natuurherstelplan in, de meerderheid dus.[7] De vraag rijst echter of het één jaar na de deadline indienen van een plan, zoals het er nu uitziet voor België, nog goed te praten is. Zeker gelet op het feit dat de eerste bindende doelstelling tegen 2030 gehaald moet worden.
Meer dan een eenmalig gemiste deadline
Dat België deze deadline mist, verbaast overigens niet. Het past in een breder patroon waarbij de voorbije jaren meermaals Europese deadlines inzake klimaat en milieu niet tijdig gehaald werden. Denk bijvoorbeeld aan de deadline voor het geactualiseerde klimaat- en energieplan (NEKP) op 30 juni 2024. Toen in oktober 2024 nog geen plan voorlag, startte de Commissie een inbreukprocedure op. Uiteindelijk bezorgde België het finale geactualiseerde NEKP in oktober 2025.
De complexe bevoegdheidsverdeling wordt daarbij vaak als verantwoording ingeroepen, ook nu. Dat is tot op zekere hoogte te volgen, maar mag geen passe-partout worden. Zeker na afgelopen zomer, die getekend werd door opeenvolgende hittegolven en het afbranden van een groot deel van het waardevol natuurgebied de Hoge Venen.
Bovendien is de verplichting om een natuurherstelplan op te stellen al geruime tijd bekend. Dat een Europese verplichting van deze omvang niet gehaald wordt, wijst eerder op een gebrek aan bestuurlijke prioriteit. Als België haar klimaatbeleid niet tijdig aanscherpt, lijkt een inbreukprocedure geen onwaarschijnlijk gegeven meer.
Vooral voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (BHG) is de gemiste deadline een pijnlijke vaststelling. Het BHG werd in oktober 2025 immers nog veroordeeld door de Franstalige rechtbank van eerste aanleg te Brussel omwille van gebrekkig klimaatbeleid.[8] De Natuurherstelverordening bevat bovendien specifieke verplichtingen voor stedelijke ecosystemen. Tegen eind 2030 mogen lidstaten geen nettoverlies aan stedelijke groene ruimte en boomkroonbedekking laten optreden ten opzichte van 2024. Vanaf 2031 moet die oppervlakte zelfs verder toenemen.[9]
Het komt er nu op aan dat de deelstaten zo snel mogelijk hun bijdrage aan het natuurherstelplan afronden en goedkeuren, zodat het plan vervolgens op federaal niveau kan worden gefinaliseerd en bekrachtigd. Vervolgens moet zonder verder uitstel werk worden gemaakt van de natuurhersteldoelstellingen voor 2030, willen we die nog tijdig realiseren.
[1] Verordening (EU) 2024/1991 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2024 inzake natuurherstel en tot wijziging van Verordening (EU) 2022/869, Pb.L. 29 juli 2024, http://data.europa.eu/eli/reg/2024/1991/oj.
[2] Artikelen 4 en 5 Natuurherstelverordening.
[3] Artikelen 14 en 15 Natuurherstelverordening.
[4] Artikel 16 Natuurherstelverordening.
[5] Merckx V., ‘Europa wil vandaag van lidstaten horen hoe ze hun natuur zullen herstellen, maar België heeft werk niet af’, VRT NWS, 1 september 2026, https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/08/28/belgie-heeft-geen-natuurherstelplan/.
[6] Belga, ‘Europese Commissie heeft begrip voor lidstaten die, zoals België, deadline natuurherstelwet misten’, VRT NWS, 2 september 2026, https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/09/02/europese-commissie-heeft-begrip-voor-lidstaten-die-deadline-natu/.
[7] Ibid.
[8] Rb. Brussel (Fr.) (4e k.) 29 oktober 2025, nr. 24/885/A, ‘We Are Nature.Brussels e.a./BHG’, https://wearenature.brussels/wp-content/uploads/2025/11/20251029-jugement-WAN-RBC-sans-annexes.pdf.
[9] Artikel 8 Natuurherstelverordening.
